Postępująca transformacja energetyczna wyraźnie pokazuje, że coraz częstszym problemem dla funkcjonowania systemu elektroenergetycznego jest nadmiar generacji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. System elektroenergetyczny musi być bilansowany niemal w czasie rzeczywistym. Jeżeli równowaga zostanie zaburzona, dochodzi do odchyleń częstotliwości oraz przeciążeń elementów sieci. W skrajnych przypadkach może to prowadzić nawet do awarii systemowych.
Wraz z dynamicznym rozwojem sektora OZE rośnie więc znaczenie mechanizmu określanego mianem „redysponowania nierynkowego”. Polega on na wydawaniu przez operatorów systemów poleceń ograniczenia generacji instalacji wytwórczych lub ich całkowitego wyłączenia. Pomimo tego, że środek ten powinien mieć charakter ostateczny, operatorzy coraz częściej sięgają po niego w celu zapewnienia zbilansowania i bezpieczeństwa pracy sieci.
Redysponowanie nierynkowe jako środek „ostatniej instancji”
Co do zasady równoważenie systemu powinno odbywać się przy wykorzystaniu mechanizmów rynkowych, przede wszystkim przy pomocy usług oferowanych na rynku bilansującym. Dopiero gdy środki rynkowe okazują się niewystarczające, możliwe jest skorzystanie z redysponowania nierynkowego.
Podstawowe reguły stosowania tego mechanizmu określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Zgodnie z tymi regulacjami redysponowanie nierynkowe powinno mieć charakter wyjątkowy, być stosowane w sposób przejrzysty i niedyskryminacyjny oraz ograniczać się wyłącznie do sytuacji, w których nie istnieją alternatywne rozwiązania rynkowe.
Prawo do rekompensaty finansowej
Istotnym elementem całego mechanizmu jest obowiązek wypłaty rekompensaty finansowej dla wytwórców objętych redysponowaniem. Rekompensata powinna odpowiadać co najmniej dodatkowym kosztom operacyjnym wynikającym z redysponowania albo utraconym przychodom netto ze sprzedaży energii elektrycznej. W przypadku instalacji korzystających z systemów wsparcia, takich jak system aukcyjny, utracone wsparcie również traktowane jest jako element utraconych przychodów.
Warto zaznaczyć, że prawo do rekompensaty finansowej nie przysługuje wytwórcy, który zaakceptował warunki przyłączenia albo umowę przyłączeniową niegwarantującą niezawodnych dostaw energii elektrycznej.
Redysponowanie nierynkowe w liczbach
Dane Urzędu Regulacji Energetyki opublikowane w ramach sprawozdania dotyczącego mechanizmów redysponowania w Polsce za 2024 rok pokazują, że największa skala redysponowania nierynkowego dotyczyła instalacji fotowoltaicznych. W przypadku tych źródeł ograniczenie generacji na potrzeby bilansowania systemu wyniosło prawie 595.168,4 MWh, natomiast z powodów związanych z ograniczeniami przesyłowymi – 2.095,7 MWh. W przypadku energetyki wiatrowej skala redysponowania była nieco mniejsza. Ograniczenie generacji wyniosło bowiem około 118.047,6 MWh dla potrzeb bilansowania systemu oraz 7.027,7 MWh z przyczyn sieciowych.
